Diagnostyka obrazowa w fizjoterapii. Dlaczego fizjoterapeuta powinien umieć czytać i interpretować obrazy medyczne?

Przychodzi do gabinetu fizjoterapeuty pacjent i wyjmuje płytę z wynikiem badania, nie mając przy sobie opisu lub z opisem nieprawidłowo wykonanym – ta częsta sytuacja pokazuje, jak ważna jest umiejętność interpretacji obrazów medycznych przez fizjoterapeutów. Chociaż pierwsza wizyta u fizjoterapeuty w dużej mierze opiera się na badaniu funkcjonalnym, palpacyjnym i testach charakterystycznych dla wybranej metody pracy, badania obrazowe w rehabilitacji świetnie uzupełniają diagnostykę.

W niektórych przypadkach to właśnie one pozwalają dostrzec przeciwwskazanie do pracy określoną techniką i stanowią dużą pomoc przy dalszym planowaniu terapii. Dlatego organizuje się kursy radiologii dla fizjoterapeutów, które pozwalają efektywniej korzystać z diagnostyki obrazowej.

Nie jest tajemnicą, że radiologia i analiza badań obrazowych są integralnym elementem procesu diagnostycznego i powinny być jedną z podstawowych umiejętności każdego fizjoterapeuty. Mając umiejętności czytania i interpretowania obrazów medycznych, będziesz w stanie postawić dokładniejszą i trafniejszą diagnozę, zaplanować odpowiednie kierunki i sposoby postępowania terapeutycznego, a także unikniesz błędów terapeutycznych, wykluczając ciężkie stany patologiczne. Obrazy radiologiczne stanowią kluczowe dopełnienie badania klinicznego w fizjoterapii. Wielu fizjoterapeutów opiera się jedynie na opisach badań diagnostycznych, ale trzeba pamiętać, że opisy radiologiczne często nie uwzględniają informacji interesujących z punktu widzenia fizjoterapeuty, a zdarza się też, że zawierają błędy.

Radiologia w praktyce fizjoterapeuty – pacjent z RTG bez opisu

W codziennej pracy fizjoterapeutów wiele razy zdarza się, że pacjenci przynoszą płyty z badaniem RTG, do którego nie mają opisu. Może to wiązać się z tym, że w wielu placówkach pacjent płytę dostaje od razu po badaniu, a na opis trzeba poczekać (nawet do kilku tygodni). W tym czasie wielu pacjentów chciałoby już działać i rozpocząć rehabilitację, a więc przybywają do gabinetu fizjoterapeutycznego z samą płytą z badaniem obrazowym narządu ruchu.

Brak opisu do zdjęcia RTG może wynikać też z innych przyczyn. Przykładowo pacjenci wykonujący RTG w ramach prywatnych ubezpieczeń w niektórych wariantach nie mają opisu w pakiecie i nie decydują się na dodatkowe opłacenie tej usługi. Ponadto część pacjentów trafia na RTG prosto z gabinetu ortopedycznego i tuż po wykonaniu zdjęcia rentgenowskiego wraca do ortopedy, a specjalista sam interpretuje obraz radiologiczny, zapisując wnioski w systemie. Dlatego też będąc fizjoterapeutą, przydaje się umiejętność interpretacji badań RTG. Rzetelną wiedzę i umiejętności z tego zakresu można nabyć podczas certyfikowanych kursów radiologii dla fizjoterapeutów.

Badania obrazowe w rehabilitacji – dlaczego warto umieć je interpretować?

USG w fizjoterapii zadomowiło się już na dobre i część fizjoterapeutów samodzielnie wykonuje takie badanie dla potrzeb dalszego planowania terapii. Jednak nie każdy fizjoterapeuta ma w gabinecie aparat USG. Co więcej, często do gabinetów fizjoterapeutycznych przychodzą pacjenci kierowani przez ortopedów, mający za sobą dokładną diagnostykę obrazową narządu ruchu. Jakie znaczenie ma RTG w fizjoterapii? Czy warto otworzyć płytę z rezonansem magnetycznym lub tomografią komputerową w gabinecie fizjoterapeutycznym? Zawsze warto wiedzieć jak najwięcej o zdrowiu pacjenta!

Zalety wiedzy z radiologii funkcjonalnej w fizjoterapii to:

• bardziej efektywna współpraca w interdyscyplinarnym zespole medycznym,
• zwiększenie zaufania pacjenta do fizjoterapeuty,
• zwiększenie bezpieczeństwa usprawniania poprzez bardziej precyzyjne możliwości określenia przeciwwskazań do części technik fizjoterapeutycznych,
• łatwiejszy dobór możliwych do zastosowania technik fizjoterapii,
• możliwość oceny, czy skolioza ulega progresji, czy wada się zmniejsza wraz z postępem wzrostu dziecka,
• w przypadku USG: możliwość oceny rozejścia mięśni brzucha u kobiet po porodzie, co może być przydatne w fizjoterapii poporodowej.

Diagnostyka obrazowa narządu ruchu w połączeniu z badaniem fizjoterapeutycznym pozwala jeszcze pełniej zrozumieć objawy zgłaszane przez pacjenta.

Warto informować pacjentów, aby, jeżeli to możliwe na pierwszą wizytę przynosili nie tylko płytę z zapisem badania, ale też opis sporządzony przez lekarza radiologa.

Radiologia w pracy fizjoterapeuty – praktyczne zastosowania

Diagnostyka obrazowa w fizjoterapii jest cennym elementem wstępnej konsultacji. Przydaje się też w dalszym toku usprawniania. Zobaczenie stawu lub całego odcinka kręgosłupa pozwala dokładnie obejrzeć zasięg problemu i ocenić możliwości terapeutyczne.

USG w fizjoterapii – co daje sonofeedback w procesie usprawniania?

Z USG w gabinecie fizjoterapeutycznym można spotkać się zwłaszcza w dużych ośrodkach rehabilitacji sportowej i w centrach fizjoterapii ortopedycznej. Za pomocą obrazowania USG da się ocenić stan ścięgna po kontuzji, a także postępy w regeneracji naderwanego mięśnia. Umożliwia to lepsze zaplanowanie postępowania terapeutycznego. Możliwości, jakie daje USG-feedback w fizjoterapii opisał w 2012 roku dr Tomasz Wolny wraz z Zespołem Badaczy z AWF w Katowicach (Wolny, T., Saulicz, E., Myśliwiec, A., Kuszewski, M., Kokosz, M.).  Autorzy w swojej pracy podkreślają, że sonofeedback w fizjoterapii nie służy do stawiania medycznej diagnozy, gdyż do tego kwalifikacje posiadają lekarze. Jednak obraz USG w rehabilitacji pozwala:

• ocenić kontrolę motoryczną i synchronizację pracy mięśni,
• uzupełnić fizjoterapeutyczną diagnostykę funkcjonalną,
• zauważyć niedostrzegalne w badaniu fizjoterapeutycznym niuanse, które mogą być przeciwwskazaniem do fizjoterapii (łącznie z czujnością na czerwone flagi i znajomością objawów poważnych urazów, USG umożliwia łatwiejsze wychwycenie sytuacji, w których należy przekierować pacjenta do lekarza ortopedy lub innego specjalisty).¹

Znaczenie umiejętności interpretacji zdjęcia RTG w fizjoterapii

RTG może mieć duże znaczenie w rehabilitacji, obrazując m.in.:

• złamania kości (w tym nie zawsze oczywiste w objawach złamania zmęczeniowe, np. w obrębie kości stopy lub złamania kompresyjne, w tym kręgów, a więc stany, które przy samym badaniu funkcjonalnym mogą stwarzać wątpliwości diagnostyczne),
• zwyrodnienia stawowe, które mogą być źródłem znacznych dolegliwości (przykładem mogą być zwyrodnienia stawów stopy, których objawy często przypominają także inne choroby, takie jak dna moczanowa, czy metatarsalgia Mortona),
• łuk skoliozy (co może pomóc znaleźć dokładnie szczyt skrzywienia i dobrze dopasować ćwiczenia korekcyjne),
• kręgozmyk.

TK i MRI w fizjoterapii – kiedy warto otworzyć płytę z badaniem?

TK i MRI to badania, które mają za sobą pacjenci z dyskopatiami i osoby z chorobami narządów wewnętrznych. Pokazanie pacjentowi na zdjęciach istoty problemu pozwala lepiej wytłumaczyć, skąd mogą się brać jego objawy i rzetelniej nakreślić plan terapii.

Kurs diagnostyka obrazowa w fizjoterapii – w jakich placówkach może się przydać?

Kurs radiologii funkcjonalnej może przydać się w praktyce każdego fizjoterapeuty, zwłaszcza w miejscach pracy, takich jak:

• indywidualna praktyka fizjoterapeutyczna,
• gabinet fizjoterapeutyczny w wielospecjalistycznej placówce medycznej,
• ośrodki rehabilitacji sportowej,
• centra fizjoterapii ortopedycznej,
• ośrodki terapii skolioz (częsta potrzeba interpretacji badań RTG kręgosłupa).

W rzeczywistości umiejętność interpretacji badań obrazowych przyda się wszędzie tam, gdzie są możliwości otworzenia płyty z badaniem (a warto zadbać o to, żeby mieć pod ręką odpowiedni do tego sprzęt ze stacją dysków lub oddzielny dysk!).

Dlaczego warto odbyć kurs radiologii dla fizjoterapeutów?  

Kurs z radiologii dla fizjoterapeutów wyposaża w uniwersalną umiejętność przydatną w wielu dziedzinach fizjoterapii. Wiedza ta jest przydatna w pracy z pacjentami dorosłymi i z dziećmi.

Większa pewność w pracy, wzrost bezpieczeństwa, lepsze zrozumienie problemu pacjenta i łatwiejsze dobranie odpowiedniej terapii to najważniejsze korzyści z umiejętności interpretacji badań obrazowych w fizjoterapii, którymi warto się wykazać niezależnie od miejsca zatrudnienia.

Bibliografia:

Koszela K., Trzcińska S., Diagnostyka obrazowa kręgosłupa w praktyce fizjoterapeuty, Praktyczna fizjoterapia & rehabilitacja, maj 2021, s. 8 – 13.

Wolny, T., Saulicz, E., Myśliwiec, A., Kuszewski, M., & Kokosz, M. (2012). USG-feedback–nowość w polskiej fizjoterapii. Fizjoterapia Polska, 4(4), s. 293-303.

Klimowski, K., Staniszewki, J., Drużdż, A., Bryl, A., & Sauer, P. (2015). Studium wykonalności obiektywnej oceny skuteczności zabiegu rehabilitacji skoliozy z wykorzystaniem inercyjnego systemu pomiarowego. Konferencja Roboty Medyczne, Poznań.

Raźniewski R., Badanie kliniczne i radiologiczne skolioz, s.18.