Co to jest terapia powięziowa?

Terapia powięziowa to technika, jaką stosuje się w pracy z pacjentami mającymi dysfunkcje układu ruchu i problemy trzewne. Wielu fizjoterapeutów fascynują techniki powięziowe ze względu na to, że pozwalają odkrywać ciekawe powiązania i całościowo podejść do organizmu pacjenta.

W naszym artykule wyjaśniamy, jakie objawy może generować sklejona powięź, co to jest terapia powięziowa i jakie są wskazania do pracy na powięzi.

Powięź – co to za struktura?

Powięź to tkanka, która łączy wszystkie części ciała, otaczając mięśnie, stawy, narządy wewnętrzne, nerwy oraz naczynia krwionośne. Nawiązując do jej nazwy, mówi się, że powięź to sieć, za pomocą której powiązane są wszystkie struktury w organizmie człowieka.

Powięź określana jest także jako największy układ naszego organizmu. Pełni on różnorodne funkcje:

• odbiera bodźce (ból, rozciąganie, ucisk),
• potrafi się kurczyć,
• pozwala na ślizgi struktur względem siebie,
• odbiera obciążenia mechaniczne,
• stanowi strukturalną podporę dla narządów.

Powięź tworzy taśmy mięśniowo-powięziowe. Na przebiegu każdej z taśm może dojść do przeniesienia bólu od źródła w miejsce czasem zupełnie odległe. Odkrycie tego stało się fenomenem i wielkim krokiem naprzód w fizjoterapii.

Powięź głęboka, powierzchowna i narządowa

Powięź podzielić można na:

• powięź powierzchowną, która znajduje się tuż pod skórą;
• powięź głęboką usytuowaną pod powięzią powierzchowną (to właśnie powięź głęboka otacza mięśnie, stawy i narządy);
• powięź międzymięśniową, oddzielającą od siebie różne grupy mięśni;
• powięź narządową, która oplata jelita, serce, wątrobę i płuca.

Sklejona powięź – jak mogą objawiać się problemy powięziowe?

Struktura powięzi może ulegać różnego rodzaju zaburzeniom. Wiele mówi się o restrykcjach mięśniowo-powięziowych. Kolejnym zaburzeniem w strukturze powięzi są mięśniowo-powięziowe punkty spustowe (MPPS), określane także jako trigger points. Dają one objawy czuciowe, autonomiczne i ruchowe.

Skąd biorą się takie zaburzenia w strukturze powięzi?

Wpływ na ich powstanie mogą mieć czynniki, na które jest narażonych wielu z nas. Są to:

• stres,
• siedzący tryb życia (zwłaszcza praca w pozycji siedzącej lub innej pozycji statycznej),
• przeciążenia mechaniczne (w tym praca fizyczna),
• przebyte urazy,
• zmiany zwyrodnieniowe,
• wady postawy ciała,
• zaburzenia snu,
• niedobory pokarmowe (w tym niedobór witamin z grupy B i witaminy C)¹,
• picie zbyt małej ilości wody,
• przetrenowanie.

Czynniki te mogą być odpowiedzialne za sklejanie się powięzi i utratę jej elastyczności. To z kolei może być przyczyną wielu przeciążeń tkankowych powstałych za sprawą kompensacji, jakie organizm wypracował sobie zastępczo na skutek sklejenia powięzi.

Zaburzenia mięśniowo-powięziowe mogą generować takie objawy, jak:

• ból pojawiający się w badaniu przy ucisku mięśniowo-powięziowego punktu spustowego (w tym ból rzutowany),
• zwiększone napięcie tkanek miękkich,
• utrudnione rozciąganie mięśni,
• zaburzenia trawienia i inne czynnościowe zaburzenia pracy narządów, bez patologii w badaniach obrazowych i laboratoryjnych.

Zaburzenia powięziowe mogą przypominać wiele chorób, dlatego jeżeli badania nie wykazują nieprawidłowości i stwierdza się czynnościowe objawy ze strony danego narządu, możliwe jest, że przyczyną dolegliwości mogą być właśnie restrykcje mięśniowo-powięziowe.

Terapię mięśniowo-powięziową stosuje się w problemach, takich jak:

• bóle mięśni i stawów,
• bóle pleców,
• rwa kulszowa,
• łokieć tenisisty i łokieć golfisty,
• zespół cieśni nadgarstka,
• kolano skoczka,
• napięciowe bóle głowy,
• sztywność mięśni i stawów,
• bóle w obrębie miednicy,
• zespół jelita drażliwego,
• ból stawów skroniowo-żuchwowych,
• dolegliwości w obszarze blizny.

Techniki powięziowe wykorzystywane są także w przeciążeniach i dolegliwościach okresu okołoporodowego.

Praca na powięzi w gabinecie fizjoterapeuty

Z pacjentami mającymi restrykcje mięśniowo-powięziowe pracują fizjoterapeuci po odbyciu specjalistycznych szkoleń z terapii powięzi. Do terapeutów powięziowych często kierują swoich pacjentów:

• gastrolodzy, gdy nie znajdują organicznej przyczyny nawracających bólów w obrębie jamy brzusznej, a także wrażeń ciągnięcia mięśni brzucha; do terapeutów powięziowych od gastroenterologów trafiają także pacjenci po zabiegach laparoskopowych, np. po usunięciu pęcherzyka żółciowego (gdy objawy mogą pochodzić z blizn);
• ginekolodzy (kierują do terapeutów powięziowych kobiety po cesarskim cięciu, zwłaszcza jeżeli blizna generuje objawy, a także pacjentki z endometriozą i bolesnymi miesiączkami oraz z potrzebą wypracowania balansu mięsniowo-powięziowego miednicy);
• ortopedzi (w ramach fizjoterapii pourazowej, ale też w stanach przeciążeniowych i wielu znanych dysfunkcjach ortopedycznych);
• kardiolodzy (gdy wykluczono kardiologiczną przyczynę bólów w obrębie klatki piersiowej),
• pulmonolodzy (gdy RTG płuc i spirometria wychodzą prawidłowo, a pacjent ma spłycony oddech),
• stomatolodzy i ortodonci.

Terapia mięśniowo-powięziowa

Terapia mięśniowo-powięziowa ma na celu rozluźnienie restrykcji w powięzi i mięśniach, a także  dezaktywację mięśniowo-powięziowych punktów spustowych.

Rozluźnianie mięśniowo-powięziowe to terapia manualna, która, w zależności od wybranej techniki, może być wykonywana na różne sposoby. Jeden z nich polega na ucisku tkanki na granicy elastyczności przez ok. 1,5 – 2 minuty. Uciski powtarza się, aż do uzyskania lepszej elastyczności tkanek.¹

Z mięśniowo-powięziowymi punktami spustowymi pracuje się manualnie, ale też narzędziowo. Korzysta się także z suchego igłowania, podczas którego za pomocą bardzo cienkich igieł nakłuwa się punkty spustowe w celu ich rozluźnienia.¹

Manipulacja powięzi i inne techniki powięziowe

Wśród technik powięziowych można wyróżnić:

• manipulację powięzi (najczęściej wykonywaną metodą L. Stecco),
• mobilizacje powięzi,
• rolowanie powięzi,
• techniki odwijania powięzi (z odwijania powięzi techniką Stilla chętnie korzystają w swojej pracy także osteopaci),
• techniki aktywne z ruchem,
• technikę punktów spustowych,
• trening powięziowy.

Techniki powięziowe dzieli się także na:

• celowane i globalne, 
• bezpośrednie i pośrednie,
• aktywne i pasywne.

Aby rozluźnić powięź, korzysta się także z takich narzędzi, jak akumaty i akuwęże. Pracę na powięzi wykonywaną w gabinecie fizjoterapeutycznym uzupełniają także elementy autoterapii. Należy do nich między innymi autorozluźnianie powięziowe z wykorzystaniem foam rollera (tzw. rolowanie powięzi).

Przykład zastosowania manipulacji powięzi

Wśród wielu sukcesów w stosowaniu terapii mięśniowo-powięziowej ciekawą obserwacją jest zastosowanie tej metody jako formy odnowy biologicznej u osób aktywnych fizycznie.

Skuteczność terapii mięśniowo-powięziowej w odnowie biologicznej sprawdzili badacze z Zakładu Fizjoterapii i Odnowy Biologicznej AWF w Poznaniu. W badaniu uczestniczyło 18 pięściarzy. Przedział wiekowy badanych to 18 – 40 lat. Otrzymali oni ankietę do wypełnienia przed terapią i po jej zakończeniu. Ankieta dotyczyła stawu ramiennego: bólu, ruchomości i napięcia mięśni. Okazało się, że w miesięcznej obserwacji pozytywnie oceniono efekty terapii mięśniowo-powięziowej i rozluźniania mięśniowo-powięziowych punktów spustowych wraz z elementami masażu tkanek głębokich.⁹

Innych przykładów zastosowania technik powięziowych jest wiele. Fizjoterapeuci chętnie wprowadzają pracę na powięzi do swoich gabinetów. Przy okazji, zgłaszając się z danym problemem często zdarza się, że u pacjenta zmniejszają się także inne dolegliwości, które nie były bezpośrednią przyczyną pojawienia się w gabinecie fizjoterapeutycznym. I za to również cenią tę metodę zarówno pacjenci, jak i fizjoterapeuci, jako metodę całościowego spojrzenia na niezwykłe wręcz powiązania w funkcjonowaniu ludzkiego organizmu.

Bibliografia:

Drygajło, K., Rąglewska, P., Rutkowski, R., & Gizińska, M. Czy terapia mięśniowo-powięziowa okolicy obręczy barkowej może być stosowana jako forma odnowy biologicznej?

Jutrzenka-Jesion, J., Chochowska, M., & Hojan-Jezierska, D. (2018). Fizjoterapia w leczeniu mięśniowo-powięziowych punktów spustowych. Hygeia, 53(4), 340-347.

Chochowska, M., Ogrodowczyk, R., Klonowska, J., & Marcinkowski, J. T. (2015). Napięciowe bóle głowy a zespół bólu mięśniowo-powięziowego. Część II. Leczenie niefarmakologiczne–uwalnianie punktów spustowych (terapia manualna). Hygeia, 50(2), 288-293.

Ratajska, M., & Chochowska, M. (2013). Rozluźnianie mięśniowo-powięziowe wg Carole Manheim–jako innowacyjne uzupełnienie fizjoterapii w pierwszym okresie po rewaskularyzacji tętnic wieńcowych. Hygeia, 48(4), 400-407.

Maziarz, A. (2013). MASAŻ, TECHNIKI KOMPRESYJNE, ROZCIĄGAJĄCE I INNE FORMY TERAPII MIĘŚNIOWO-POWIĘZIOWYCH PUNKTÓW UCISKOWO BOLESNYCH–PRZEGLĄD LITERATURY. Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu, 2(35), 137-139.

Ginszt, M., Gawda, P., Smołka, J., Skublewska-Paszkowska, M., Łukasik, E., & Paćko, M. (2017). Wpływ autorozluźniania mięśniowo-powięziowego przy użyciu foam rollera na bioelektryczną aktywność mięśniową. Medycyna Sportowa, 33(3), 209-213.

Chochowska, M., Marcinkowski, J. T., & Wytrazek, M. (2012). Związek zaburzeń w układzie mięśniowo-powięziowym oraz objawów sugerujących kamicę dróg żółciowych-studium przypadku zaburzeń czynnościowych. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 18(4).

Mitera-Pieprzycka, M., & Pieprzycki, A. M. (2019). Nieskończona sieć–powięź. Tarnowskie Dialogi Naukowe, (2).

Mikołajczyk, A., Kocięcki, M., Zaklukiewicz, A., Listewnik, M., & Gębska, M. (2014). Use of the structural tensegration concept in the Stecco Fascial Manipulation method. Pomeranian Journal of Life Sciences, 60(2), 59-64.